Een boom

door Pavlos Nirvanas

In het donkere, beschimmelde voorportaal, omringd door hoge, zwartgeroete muren, bloeide er eens een treurende boom. Hij was één van de meest ongelukkige bomen die de zon ooit te zien kreeg. Er groeide geen sprietje gras boven zijn wortels; geen lotgenoot in zijn omgeving.

De boom wist niets af van het bestaan van zijn broers. Een zweem van rouw hing rond zijn eerste bleke bladeren. Hij wist niets af van leven en dood en slaakte een zucht in het vochtige, donkere portaal. "Ik wou dat ik dood was".

Zijn enige kennissen waren het oude vrouwtje, een kindje en een zwarte kater. Het oude vrouwtje wandelde de godganse dag op en neer onder de koepel van een halfverwoestte kamer en liep van 's morgens tot 's avonds te zeuren. Het kindje liet een tol de hele dag draaien op en over de beschimmelde tegels en zorgde aldus voor een zeurend geluid, dat geleek op wat uit de mond van het oude vrouwtje kwam. De zwarte kater vond het leuk haar warme pels te schuren tegen het frele gebladerte en haar nagels te scherpen aan zijn bast. Het oude vrouwtje, de tol en de zwarte kater werkten dusdanig op de zenuwen van de boom, die niets liever wou dan dood te gaan. Doch de dood hoorde zijn gezucht niet.

En toch begon de boom langzaamaan te groeien, ook al was hij ziekelijk en tot geel verkleurd, naar het licht toe, niettegenstaande zijn hevig verlangen naar de dood. Hij werd groter dan het oude vrouwtje, het kindje en de zwarte kater en zag hen niet langer als sombere gezichten. Hij hoorde niet langer het gejammer van het oude vrouwtje, het gezeur van de tol. Het gekrab van de zwarte kater deed hem niet langer pijn.

Zijn zwakke takken reikten algauw tot aan het balkon. De zon gaf zijn bladeren een gouden kleur. De lucht zong hem in het geniep de mooiste melodieën toe. De boom begon iets van de wereld af te weten en het leven leek hem opeens mooi. En toch zuchtte hij boven zijn houterig lijf en zei opnieuw dat hij verkoos te sterven.

Een verliefd stel kwam elke avond naar het houten balkon. Het meisje, blond als de dageraad; de jongen, zwart als de nacht. De boom, die niet veel kende van de wereld, begon van het stel te houden en keek elke avond naar hen uit. Het leek hem alsof ze het mooie licht met de mooie duisternis deden samensmelten.

Terwijl hij verder groeide naar hun hoofden toe voelde hij een met zijn eenzaamheid meelevende bries, die hem in de verte berichten over zijn broers bracht.

Een rilling ging door hem heen vanuit zijn gebladerte naar zijn diepe wortels. Hij smolt weg van liefde, alhoewel hij dit gevoel niet kende. Opnieuw wenste hij zich dood.

Hij ontgroeide stilletjesaan het bouwvallig voorportaal, slingerde zich boven het balkon der verliefden en stak boven de zwarte dakpannen uit. Nu kon hij onder hem de eindeloos verre stad, de velden met de olijfbomen, de plaatsnaamborden in de verte, gehuld in een gouden licht, zien. Hij zag hoe de verafgelegen zee zich verstrengelde met de hemelstructuur. De praatzieke vogels in zijn dikke kruin leerden hem heel wat van datgene waarvan hij niets afwist. De briesjes brachten hem herhaaldelijk kusjes vanuit de verafgelegen groene vlakten en gaven zijn sappen nieuw leven en vruchtbaarheid. Hij werd een slimme boom. Hij leerde alles wat zijn kempanen uit de groene vlakten reeds lang wisten. Met volle teugen zoog hij in zijn poriën het leven. Bij het vallen van de avond zuchtte hij opnieuw, nam afscheid van het mooie licht en wou eens te meer sterven.

Meermaals hulden zijn hoge takken zich met de pracht van witte bloemen en lieten op de grond een geurige regen van gouden vruchten vallen. Nu zijn takken de hoge daken ver achter hem lieten, vergat hij het donkere voorportaal, het gezeur van het oud vrouwtje, het geluid van de tol, het gekrab van de zwarte kater en de giftige wonden. De stad, nu onder zijn kruinen, stelde hij zich voor als een reuzegrote bij, vreemd en onverschillig. Hij sprak de speelse ogen van de gouden sterren toe, omhelsde de witte wolken, die aan hem voorbij kwamen, één en al wijsheid en liefde. Als de heftige vleugels van grote roofvogels de lucht rondom hem verstoorden, hoorde hij berichten over het wedervaren van hemelse reizen. Hij zuchtte niet langer over de wereld, over het leven, zelfs niet over de liefde. Zijn dicht gebladerte, hoog in de witte wolken, werd gekust door hemelse briesjes.

De droefgeestige boom, die het lied der eeuwigheid temidden het licht fluisterde, zuchtte gehuld in de wijze wolken opnieuw dat hij toch zo graag dood zou zijn.

Vertaling door Jean-Marie Petyt

Diavazo nr. 411, oktober 2000

een culinaire wandeling

Toeristen die naar Cyprus reizen, kunnen kiezen tussen de luchthaven van Paphos en die van Larnaca. Het lieflijke havenstadje Paphos dat op de lijst van de Cultuur- en Natuurschatten van het Werelderfgoed van de UNESCO is geplaatst, was lange tijd de hoofdstad van het eiland. Naast zijn schilderachtige kusten, zijn kreken en stranden, biedt Paphos een charmant haventje waar het goed flaneren is. Maar de stad is ook rijk aan archeologische sites, musea en kerken die in de afgelopen eeuwen haar faam hebben gevestigd, en dat geldt ook voor het landschappelijk zeer mooie achterland.

De legende wil dat Aphrodite Cyprus uitkoos om geboren te worden, te leven en lief te hebben. Talrijke plaatsen getuigen daarvan: haar Wieg aan te kust aan de kanten van Episkopi, haar Baden in Latschi, haar Tempel in Kouklia…

Een veelzijdig landschap

De godin van de liefde is alomtegenwoordig op het kopereiland (cyprum in het Latijn), ze is zelfs te vinden op de placemats van de typische restaurants en in de inrichting van de luxehotels van Paphos of Limassól.

Ondanks zijn vele kusthotels is Cyprus nog niet bedorven door het massatoerisme. De geest van het Cypriotische volk is nog altijd levend en authentiek. De traditionele Griekse muziek die 's avonds opstijgt uit de restaurants en andere eethuizen is nog niet verdrongen door disco of house.

De ongerepte kusten rondom het hele eiland vertonen een vaak spectaculair grillige lijn. Overal, in de dorpen en de kleinste gehuchten, steken veelkleurige bougainvilles levendig af tegen de witte muren van de huizen. De grote, dorre en kelachtige vlakten van het centrum contrasteren met de groene bergen, die hun hoogste punt bereiken. In de 2000 meter hoge Olympusberg In het Troödosmassief. In het centrum van het eiland is de hoofdstad Nicosia de enige moderne en kosmopolitische stad. Een oude Venitiaanse vestingmuur beschermt er de zeldzame overblijfselen van weleer.

Wijngaarden, ceders en kloosters

In westen van Cyprus biedt het Troödosmassief de meest gevarieerde, overvloedige en verrassende landschappen. De wijngaarden op de zuidelijke hellingen leveren hun opbrengst aan de pittoreske wijndorpjes. Het plaatsje Omodos bijvoorbeeld produceert een lekkere, krachtige wijn die je ter plaatse kunt drinken. Andere dorpen leggen zich toe op handwerknijverheid. Sommige dorpen vallen op door hun traditionele architectuur, hun huizen van steen en hun byzantijnse kerkjes. Als je langs de smalle kronkelende wegen klimt, tref je een vegetatie van dicht gebladerte en dennen aan. Een bui is hier geen zeldzaamheid. Maar stoor je daar niet aan want nadien verspreiden de grond en de flora onvergetelijke geuren. Op dit mediterrane eiland dat in eerste instantie doet denken aan strand. zwembaden en luxehotels, is het Troödosbergte een echte haven van groen. Arthur Rimbaud heeft er gewoond en nam er in de jaren 1880-1881 deel aan bouw van de zomerresidentie van de Britse gouverneur. Liefhebbers van geschiedenis, iconen en byzantijnse cultuur worden hier echt verwend.

De streek telt tientallen Byzantijnse kloosters en kerkjes, onder meer negen kerken van het Troödosgebergte die opgenomen zijn bij de schatten van het Cultureel Werelderfgoed van de Unesco. Het klooster Panagia Chrysorogiatissa, meer westwaarts aan de ingang van de Cedervallei, is bultengewoon goed waard en de monniken produceren er - in beperkte hoeveelheden - een uitstekende wijn.

Eet en drink met ons

De gastvriiheid van de Cyprioten is al even onovertroffen als de overvloed van hun mezze. De mezze is bij uitstek het traditionele maal van Cyprus. Het is een echte inwijding in de lokale keuken. Een mezze is meestal een combinatie van alle warme en koude schotels die op de kaart staan, maar dan in kleine porties. Het is niet alleen een verrukkelijk maal, maar ook een echte belevenis die je onder geen voorwendsel mag missen. Eerst wordt een slaatje van tomaten, olijven en feta opgediend, drie bordjes tahini (puree van kekererwten en sesamzaadjes), taramosalata (crëme van kult) en tsaziki (een mengsel van yoghurt. komkommer en knoflook). Dan volgen in onverminderd tempo andere schotels, zoals gevulde wijnbladeren. dolmades (op Cyprus zijn ze gevuld met gehakt), loukanika, met koriander gekrulde gehaktworsten, sheftalia, vleesballen met verse kruiden, en moussaka. Haast je vooral niet en proef alles met mate of je haalt het einde van de maaltijd niet! Op Cyprus nemen ze hun tijd om te tafelen. Maar hiermee is het nog niet afgelopen: er komt nog gegrilde vis (tonijn, calamaris, poon ...), vlees (kip, varken. rundsvlees, lam), stiphado (een soort van karbonaden van rundvlees of konijn), grote frieten, zoete kolokasi-aardappelen...

Zo kan je tot 30 verschillende gerechten voorgezet krijgen! Bij de maaltijden wordt wijn van het eiland of bier geschonken. Een mooi, kleurrijk bord verse vruchten rondt dit festijn af. Bekroon dit alles met een kop sterke Cypriotische koffie. Een goede siesta heb je dan wel verdiend...

 Patricia Raes en Emmanuel Collet

Kreta

Het meest veelzijdige Griekse eiland en bijgevolg niet te vatten in enkele clichés. Er woont maar een half miljoen mensen en dat is niet eens verwonderlijk. De kusten mogen dan vriendelijk en verleidelijk zijn, het binnenland is hard en woest. Wie Kreta beheerst, controleert de handelsroutes tussen west en oost. Vandaar de bewogen geschiedenis, het komen en gaan van volkeren. Een verkenningstocht door het eiland leidt langs mooie stranden en ongerepte natuur. Het pad is bezaaid met het mooiste dat de mens, de veroveraar, de bezetter gedurende eeuwen heeft gemaakt.

Gezond leven

Kretense voeding

Er veel discussie over en een diepe belangstelling voor het vinden van de ideale voedingssamenstelling die de menselijke gezondheid zal verbeteren en daarmee kan zorgen voor een kleinere kans op ziektes. Sinds mensenheugenis, lijkt de traditionele Kretense voeding hieraan te voldoen, inclusief de juiste ingrediënten.

Een omvangrijke studie in ontwikkelde landen, die begon in 1960 met zeven landen, heeft een groep van ongeveer 700 Kretense mannen afkomstig van het platteland onder medische toezicht en controleerde hun gezondheidstoestand: tot nu toe heeft deze groep het laagste sterfpercentage dat veroorzaakt wordt door hartaanvallen en verschillende vormen van kanker. Deze studie heeft bovendien aangetoond dat de Kretenzer bevolking de langst levende is: als in 1991, dertig jaar na het begin van de studie, de Gezondheidssectie van de Universiteit van Kreta een medische check-up op de groep uitvoerde, bleek dat 50% nog in leven was ten opzichte van Finland waar geen enkele overlevende meer was!

Tot voorkort was het voedsel eenvoudig en volledig: olijf olie natuurlijk, die verantwoordelijk is voor 1/3 van de dagelijkse energie behoefte, maar ook granen, voornamelijk in brood, peulvruchten, groente en fruit en, in mindere mate, kaas, melk, eieren, vis en wat rode wijn bij iedere maaltijd....

De gevolgen van het moderne leven in aanmerking genomen, willen we een terugkeer aanraden naar de traditionele eetgewoontes van Kreta, echter wel met een verminderde consumptie van vlees en andere dierlijke producten. Van de andere kant moeten we er wel voor zorgen dat graansoorten (voornamelijk uit brood), peulvruchten, groenten en fruit 85% van onze dagelijks voedselbehoeften gaan uit maken.

Het gebruik van olijf olie moet voortgezet worden: door diverse studies zowel hedendaagse als in het verleden hebben bewezen dat deze uitstekende olie een uiterst belangrijke rol speelt in de weerstand tegen ziektes en in het beschermen van onze goede gezondheid. Ten opzichte van andere plantaardige oliën is olijf olie rijk aan enkelvoudig verzadigde vetzuren die bestand zijn tegen oxydatie en de hoeveelheid LDL cholesterol verkleinen zonder de HDL cholesterol aan te tasten. Deze laatste beschermt tegen atherosclerosis.

Klinkende munt

Griekenland: het twaalfde euroland

Griekenland treedt toe tot de euroclub

Toen op 1 januari de girale euro werd ingevoerd, vielen vier landen uit de euroboot: Groot-Brittanië, Zweden en Denemarken verkozen zelf om niet deel te nemen, Griekenland mocht niet,omdat het nog niet voldee aan de Maastricht-normen. Maar twee jaar later is het zover: Griekenland werkte zijn achterstand weg en behoort voortaan ook tot het eurogebied. Stefaan Ide (Nationale Bank van België) doet de situatie uit de doeken.

Hoewel een eerste blik op de landkaart dit niet meteen laat vermoeden, leven de ongeveer 10,6 miljoen Grieken op een oppervlakte die vier keer groter is dan België. Gemiddeld wonen er slechts 82 inwoners per vierkante kilometer, maar omdat 80 procent van de oppervlakte bergachtig is, leeft 60 percent van de Griekse bevolking in de steden. De leeftijdsstructuur van de Griekse bevolking komt goed overeen met de Belgische: ongeveer de helft van de Grieken is tussen de 25 en 64 jaar oud, 20 procent is ouder, 30 procent jonger. Maar met een levensverwachting van 78,1 jaar leven de Grieken gemiddeld bij na een vol jaar langer dan de Belgen. Bijna negen op tien jongeren neemt deel aan het secundair onderwijs, maar minder dan de helft daarvan stroomt door naar het hoger onderwijs.

Achteraan het peloton

In termen van oppervlakte, bevolking en ontwikkeling kan je Griekenland in de Europese Unie het best vergelijken met Portugal. In 1998 bedroeg het BBP per inwoner tegen koopkrachtpariteit 13.943 USD tegenover 14.707 USD in Portugal en gemiddeld 20.440 USD in het eurogebied. De ontwikkelingsachterstand van Griekenland is ondermeer merkbaar in het relatief belang van de primaire sector (landbouw, visserij, ...). Dit uit zich in een bijdrage van 8,2 procent aan de totale toegevoegde waarde van de Griekse economie tegenover 4,5 procent. in Portugal en gemiddeld 2 procent in het eurogebied en bovendien is bijna één vijfde van de Grieken nog werkzaam in de primaire sector tegenover slechts 12 procent van de Portugezen en gemiddeld 5 procent van de actieve bevolking in het eurogebied.

Het grote verschil tussen de twee landen is echter dat Portugal reeds in de eerste helft van de jaren tachtig, toen het veel minder ontwikkeld was dan Griekenland, een streng en aangehouden hervormingsprogramma doorvoerde. Dit leidde ertoe dat Portugal reeds van het begin deel kon uitmaken van de EMU. Griekenland daarentegen voerde in de jaren tachtig een economisch beleid dat was gebaseerd op nationalisaties, subsidies aan verlieslatende ondernemingen en een steeds opdringeriger wordende verzorgingsstaat. Dit mondde uit in een ongebreidelde inflatie, sterke depreciaties van de wisselkoers en een zwakke economische groei. Een eerste golf van liberalisering en privatiseriIlg, begin de jaren negentig, werd echter in 1993 onderbroken toen Andreas Papandreou opnieuw aan de macht kwam. Maar vanaf 1996 werd het naleven van de Maastricht-normen prioriteit nummer één van de Griekse regering.

Een Grieks mirakel

De prestaties die de Griekse economie in de tweede helft van de jaren negentig neerzette waren indrukwekkend. Aangezien in 1996 de inflatie 7,9 procent, het overheidstekort 7,8 procent van het BBP en de langetermijnrente 14,4 procent bedroeg en de bruto overheidsschuld een piek van 111,3 procent van het BBP bereikte, leek het er sterk op dat Griekenland niet binnen afzienbare tijd zou toetreden tot de EMU. Maar slechts vijf jaar later geeft de Griekse economie een totaal ander beeld. Een belangrijke stap daartoe was de deelname van de Griekse drachme aan het EMS in maart 1998. Om de inflatie te bestrijden werd een convergentieplan ingevoerd waarin onder meer bepaald werd de lonen aan de productiviteit tc koppelen. Door de inflatie te bestrijden en de openbare financiën fors te saneren, slaagden de Grieken erin hun langetermijnrente terug te brengen. Op 9 maart 2000 kon de Griekse minister van Nationale Economie en Financiën de aanvraag tot toetreding tot de EMU indienen en op advies van de Europese Commissie keurde de Raad van Ministers het voorstel goed. Sinds 1 januari 2001 maakt Griekenland als twaalfde EU-Iidstaat deel uit van de monetaire unie. En de Griekse bevolking lijkt daarmee in te stemmen. Niet dat er daarover een rechtstreeks referendum werd georganiseerd, maar één maand na het indienen van de toetredingsaanvraag waren er verkiezingen. Door eerste minister Costas Simitis en zijn PASOK-partij (panhellenistisch socialistische beweging) - aan de macht sinds 1996 - te herverkiezen, gaven de Grieken een signaal dat de ingeslagen weg kon worden voortgezet.

Goed nabuurschap

De herverkiezing werd ook ervaren als een steun voor de nieuwe lijn in de buitenlandse diplomatie met betrekking tot naburige volkeren en landen. Gedurende de laatste vier jaar werden verschillende acties ondernomen om de relaties met de buurlanden te verbeteren: honderdduizenden Albanese vluchtelingen werden geregulariseerd en de naam Macedonië werd niet langer betwist. Bovendien verbeterden de relaties tussen Griekenland en Turkije sinds beide landen zwaar werden getroffen door aardbevingen. Dat de Grieken hun veto tegen de eventuele toetreding van Turkije tot de Europese Unie ophieven, speelde een belangrijke rol. Daarnaast toonden zij zich ook bereid om een oplossing te vinden voor het territoriaal geschil in de Egeïsche Zee (rijk aan olievelden) en de problemen rond Cyprus.

Nog werk aan de winkel

Ondanks de grote vooruitgang die op economisch vlak is geboekt, blijft een verdere modernisering van de economie nodig. De regering zal ook de komende jaren het bezuinigingsbeleid moeten voortzetten en het in de hand houden van de inflatie valt of staat met de geloofwaardigheid van de algehele strategie van de autoriteiten. Door de vergrijzing van de bevolking moet het socialezekerheidsstelsel worden hervormd, en verdere privatiseringen zouden leiden tot lagere verplichtingen van de overheid. De Europese regelgeving moet versneld in nationale wetgeving worden omgezet. Het is ook aangeraden om een aantal netwerkindustrieën (telecommunicatie) verder te liberaliseren en structurele problemen op de arbeidsmarkt aan te pakken.

De Maastricht-normen

Even opfrissen. In het Verdrag van Maastricht (1991) werden de voorwaarden vastgelegd waaraan een land moet voldoen om tot de EMU te mogen toetreden. De munt van het land moet minstens twee jaar deel uit maken van het EMS en het land mag op eigen initiatief zijn munt niet devalueren ten opzichte van een andere lidstaat gedurende deze periode. De inflatie mag niet hoger liggen dan 1,5 procent van het gemiddelde van de drie lidstaten met het laagste inflatieritme. Het overheidstekort mag niet meer bedragen dan 3 procent van het bbp en de bruto overheidsschuld niet meer dan 60 procent van het BBP (Maastricht laat wel toe dat de bruto overheidsschuld meer dan 60 procent bedraagt, indien deze verhouding in voldoende mate afneemt en de referentiewaarde in een bevredigend tempo benadert). En ten slotte mag de lange termijnrente niet hoger liggen dan 2 procent boven het gemiddelde van de langetermijnrente van de drie EU-landen met het laagste inflatieritme.

bron: Connect - Nationale Bank van België

Griekse afbeeldingen op de euromuntstukken

Griekse patriarch wil geen protest bij pausbezoek

Het hoofd van de Grieks-Orthodoxe Kerk, patriarch Bartholomeos, heeft de gelovigen opgeroepen niet te protesteren tegen het eerste bezoek van een paus aan Griekenland. "Het geloof en vetrouwen van de orthodoxe gelovigen zou groot genoeg moeten zijn om geen gevaar te zien in de aanwezigheid van de paus", zei Bartholomeus. Radicale orthodoxen hadden eind maart geëist dat het bezoek niet zou doorgaan en dreigden met acties tegen Johannes Paulus II. De Griekse president Stephanopoulos heeft de paus ondanks forse tegenstand uitgenodigd.

 Yiannis Xenakis

Yiannis Xenakis ging voorgoed van ons heen

Yiannis Xenakis, de grote Griekse kunstenaar die niet alleen zijn stempel drukte op de muziek van de twintigste eeuw, blies zijn laatste adem uit in zijn woning te Parijs in de vroege ochtend van 5 februari 2001.

Hij werd geboren uit Griekse ouders op 29 mei 1921 in Roemenië. Als burgerlijk ingenieur studeerde hij af aan de polytechnische school van Athene. Daarenboven volgde hij muzieklessen bij onvergetelijke grootmeesters van de muziek waaronder Aristoteles Kundoerof, Milhaud en Olivier Messiaen, die hem de begrippen van analyse en muzikale esthetica bijbracht. Anno 1947 op vlucht voor het regime verlaat hij heimelijk Griekenland en vestigt zich definitief in Frankrijk. In 1951 huwt hij Françoise, een heldin uit de Franse résistance. Maggie is hun enig kind.

Yiannis onderscheidt zich door zijn vaardigheid wiskunde en muziek met elkaar te verbinden en wordt alom geprezen voor zijn creaties van hedendaagse muziek. Xenakis is een buitengewoon figuur in de muziekwereld door zijn specifieke kennis inzake wetenschap. Hij bewandelt nieuwe paden door op harmonische wijze kunst aan wetenschap en aan de nieuwe technologie te linken en creëert aldus zijn eigen idiomen. Zijn oeuvre brengt hulde aan Griekenland op wereldvlak en toont aan dat de wetenschappelijke en filosofische gedachte van de oude Griekse beschaving tot op vandaag nog steeds actueel is.

Xenakis was niet alleen kunstenaar en wetenschapper, maar bovenal een mens met waarden, wat hij zijn ganse leven bewees. Zijn sterven laat een momumenteel oeuvre achter, dat niet alleen de artistieke creaties zal blijven inspireren.

Vertaling Jean-Marie Petyt overgenomen uit Protoporos, jaargang 42, nummer 1-2, januari en februari 2001

Mythologie: de Griekse goden

deel III

De Titanen

De Titanen, bekend als de oudere goden, regeerden over de wereld vooraleer de bewoners van Olympos hen overheersten. De heerser van de Titanen was Kronos, die onttroond werd door zijn zoon Zeus. De meeste van de Titanen vochten met Kronos tegen Zeus en werden als straf verbannen naar Tartarus. Gedurende hun heerschappij werden de Titanen gelinkt met diverse planeten. De Titanen zijn: Gaia, Uranos, Kronos, Rhea, Oceanos, Tethys, Hyperion, Mnemosyne, Iapeteus, Koeus, Krios, Phoebe, Thea, Prometheus, Epimethus, Atlas en Metis.

De Olympianen

De Olympianen, bewoners van Olympus, zijn een groep van twaalf goden die heersten na de val van de Titanen. Alle Olympianen zijn om de een of andere reden met elkaar verbonden. Zij zijn genoemd naar de plaats waar ze woonden, namelijk de Olympusberg. De Olympianen zijn: Zeus (met als kinderen: Ares, Erris, Athena, Apollo, Aphrodite, Hermes, Artemis, Hephaestos, Persephone, Hebe, Muses, Dionysos, Epaphos, Minos en Rhadamanthus), Poseidon, Hades, Hestia, Hera (met als kinderen: Ares, Eris, Hephaestos, Hebe), Aries, Athena, Apollo, Aphrodite (met als kind: Aeneas), Hermes (met als kind: Pan (?)), Artemis en Hepateus.

Aphrodite

Aphrodite is de godin van de liefde, begeerte en schoonheid. Boven op haar natuurlijke gave heeft ze een magische kracht die iedereen ertoe aanzet haar te begeren. Er zijn twee beweringen omtrent haar geboorte. De ene zegt dat ze de dochter is van Zeus en Dione. De andere gaat terug naar het moment dat Kronos Uranos castreerde en zijn genetaliën in zee worp. Athena zou dan uit het zeeschuim verrezen zijn op een gigantische schelp en vervolgens naar het strand in Cyprus zijn gewandeld. Zij is de vrouw van Hephaestos. Haar favoriete minnaar is de oorlogsgod Ares. Zij symboliseert sexualiteit, affectie en aantrekkingskracht die mensen tesamen houdt.

Apollo

Apollo is de zoon van Zeus en Leto. Zijn zuster is Artemis. Hij is de god van het licht en speelt muziek op een gouden lyra, ook god van de dichtkunst, landbouw en veeteelt, vaardige oorlogsgod die zijn pijlen over een verre afstand kon afschieten. Hij was knap, lang en mooi gebouwd en had heel wat liefdesavonturen met nymfen en sterfelijke vrouwen. Hij is ook de god van de genezing die de mensen de geneeskunde leerde kennen. Hij is de god van de waarheid die niet één leugen kan zeggen. Eén van Apollo's belangrijkste dagelijkse taken is het aanspannen van vier paarden aan zijn wagen en de Zon over de hemel te rijden. Hij is bekend door het orakel van Delphi. Mensen uit heel Griekenland gingen naar Delphi om de toekomst te vernemen.

Aries

Aries is de zoon van Zeus en Hera. Hij haatte zijn beide ouders. Hij is de oorlogsgod; hij wordt beschouwd als bloeddorstig en moorddadig, maar soms ook als slappeling.

Athena

Athena is de Griekse maagdelijke godin van de rede en intellektuele aktiviteit, kunsten en letterkunde. Athena is de dochter van Zeus. Zij ontsprong volgroeid in glorie uit het voorhoofd van Zeus en heeft dus geen moeder. Zij is onverbittelijk in de strijd. Zij is de godin van de stad Athene, handwerken en landbouw. Zij bedacht de methode die de mensen in staat stelde paarden te temmen. Zij is de belichaming van de wijsheid, de rede en de zuiverheid. Zij was Zeus geliefkoosde kind en had de toelating zijn wapens te gebruiken, inbegrepen zijn bliksemschicht. Haar uitverkoren stad is Athene.

Artemis

Zij is de godin van onder meer de maagdelijkheid, de jacht, de maan en de natuurlijke omgeving. Artemis is de dochter van Zeus en Leto. Haar tweelingsbroer is Apollo. Zij is de vrouw van de wilde dingen en beschermvrouw van de kinderen en jongeren. Zoals Apollo jaagt ze met zilveren pijlen. Zij werd in verband gebracht met de maan. Bij haar geboorte had Leto geen pijnen. Alle wilde dieren zijn haar toegedragen, in het bijzonder de herten.

Daedalus

Daedalos bedacht het beroemde labyrint, een paleis van koning Minos op Kreta. Het bevatte zodanig veel ingewikkelde gangen dat iedereen erin verdwaalde. Koning Minos hield daar de Minotaurus gevangen. Wanneer Theseus op Kreta kwam met de taak de Minotaurus te doden, gaf Daedalos aanwijzingen aan Ariadne hoe zij de held kon helpen in en uit het labyrinth te komen. Toen Minos dit ontdekte werd hij boos en werd Daedalos en zijn zoon Ikaros opgesloten in het labyrint. Om uit Kreta te ontsnappen maakte Daedalos voor zichzelf en zijn zoon vleugels van veren en vlogen ze weg over zee. Maar Ikaros vloog te dicht bij de zon en de was van zijn vleugels smolt en hij stortte in zee. Sindsdien wordt die Zee de Ikarische Zee genoemd.

Europa

Europa was de dochter van Agenor en Thelepasse. Toen ze op het strand speelde met haar vriendinnen, werd ze door Zeus, die verliefd was op haar, in de gedaante van een stier benaderd. Europa werd vertederd door de stier en ging op zijn rug zitten. Vervolgens sprong de stier in zee en ontvoerde haar naar Kreta.

Gaia

Gaia is de aardgodin die voortkwam uit de "oer-chaos". Zij had een relatie met haar eigen zoon Uranos en werden ze het eerste goden-paar; ze verwekten de resterende Titanen. Gaia begon als een neolitische aardmoeder vóór de Indo-Europese invasie die leidde tot de Hellenistische beschaving.

Hades

Hades is de broer van Zeus, Poseidon en Hera. Na het uitschakelen van hun vader Kronos zwierf hij rond met Zeus en Poseidon. Als de heerser van de onderwereld, heerste over de doden. Hij is eveneens de god van het welzijn. Dank zij de duurzame metalen uit de aarde, draagt hij een helm die hem onzichtbaar maakt en verlaat zelden de onderwereld. Hij is meedogenloos en verschrikkellijk, maar staat niemand toe terug te keren naar het rijk der levenden. Persephone, die ontvoerd was door Hades, is zijn vrouw. Hij is de koning van de doden, maar de dood zelf is een andere god, Thanatos. Hades werd opgegeten door zijn vader Kronos en vervolgens weer uitgespuwd.

Hermes

Hermes was de snuggerste van alle Olympische goden. Hij is de zoon van Zeus en Maia. Hij is Zeus' uitverkorene en de snelste van alle goden. Hij draagt gevleugelde sandalen, een gevleugelde hoed en draagt een magische schild. Hij is de god van de dieven en de god van de handel. Hij is de gids voor de stervenden die naar de onderwereld gaan. Hij bedacht de lyra, gewichten en maten, de astronomie, de zorg voor de olijfbomen.

Hephaestos

Hephaestus is de zoon van Zeus en Hera en de god van het vuur en de smeedkunst. Hij werd mank geboren en uit schaamte gooide zijn moeder hem van de Olympos. Hij kwam in de oceaan terecht en werd opgevist door Tethys en Eurynome. Godin Aphrodite werd hem als vrouw toegewezen.

Herakles (Hercules, Iraklis,)

Herakles die een halfgod was, was de zoon van Zeus en Alcmene. Hij was vanaf zijn geboorte beroemd omwille van zijn enorme kracht, omdat hij in zijn wieg twee slangen wurgde, die door Hera waren gezonden om hem te doden. Hij is vooral bekend om de twaalf werken die hij moest verrichten toen hij koning Euristheus van Tiryns diende. Deze werken waren: 1.Het doden van de enorme Nemeïsche leeuw; 2. Het doden van de Hydra; 3. Het vangen van de Erymanthische ever; 4. De jacht op de hinde van Kerynea; 5. het reinigen van de stal van Augias; 6. het ombrengen van de Stymphalische vogels; 7. het vangen van de Kretenzische stier; 8. het temmen van de mensenetende paarden van Diomedes; 9. het stelen van de gordel van Hypolytos; 10. het stelen van de runderen van Geryon; 11. het roven van de gouden appels der Hesperiden en 12. het weghalen van Kerberos uit de Hades (onderwereld).

Hera

Zij was de oudste dochter van Kronos en Rhea en de koningin van de Olympische goden, zij was de zuster en later de vrouw van Zeus. Zij was ononderbroken jaloers op Zeus' vele affaires en vervolgde daarom haar rivales, zowel sterfelijke als goddelijk, met onverzoenbare woede. Zij is de beschermgodin van het huwelijk en vruchtbaarheidsgodin bij de geboorte van een kind.

Ikaros

Ikaros was de zoon van Daedalos. Hij vloog met door zijn vader gemaakte vleugels van veren. Ikaros was zo overmoedig dat hij te hoog vloog, zodat de zon de was deed smelten waarmee de vleugels bevestigd waren en Ikaros in zee viel.

Keres

Griekse godin(nen) van de dood en het verderf. Zij treden ook op als wraakgodinnen.

Odysseus

Odysseus was koning van het eiland Ithaca. Hij was een van de aanvoerders van de Achaëers in de Trojaanse oorlog. Zijn omzwervingen werden veroorzaakt door de woede van Poseidon wiens zoon door Odysseus en zijn mannen was blindgemaakt. Na allerlei avonturen met nimfen en tovernaressen kwam hij na twintig jaar thuis in de vermomming van een oude bedelaar. Hij slachtte vervolgens de vrijers af die zijn vrouw Penelope, die hem al die tijd was trouw gebleven, lastigvielen.

Oedipoes

Oedipoes was de zoon van Laius, de koning van Thebe en koningin Jocaste. Toen Laios van een orakel hoorde dat hij zou worden gedood door zijn eigen zoon, beval hij dat de baby Oedipoes als vondeling moest worden gelegd op de berg Kithaeron. Daar werd Oedipoes gevonden door een herder die hem naar zijn meester, koning Polybus van Korinthe, bracht. Deze koning voedde het kind op alsof het zijn eigen kind was. Toen Oedipoes volwassen was, bracht hij een bezoek aan Delphi, waar het orakel hem vertelde dat hij zijn vader zou doden en zijn moeder zou huwen. Omdat hij dacht dat Polybus zijn vader was, ging hij niet terug naar Korinthe, maar naar Thebe. Onderweg ontmoette hij zijn vader Laios, die hij niet kende, en doodde deze hem tijdens een twist. Bij Thebe gekomen loste hij het raadsel van de wrede, Thebe terroriserende Sfinx op, waarop deze zich van een rots stortte. Als bevrijder van de stad Thebe werd hij beloond; hij werd koning van Thebe en kreeg de weduwe Jocaste als vrouw. Toen Oedipoes ontdekte dat hij met zijn moeder was getrouwd, stak hij zijn beide ogen uit. Jocaste verhing zich.

Orpheus

De zoon van Oeagros en de muze Kalliope en een begaafd musicus, dichter en zanger.Toen Orpheus pas getrouwd was werd zijn vrouw Euridike door een slangebeet gedood. Orpheus daalde af in het rijk van Hades (onderwereld) om haar terug te halen. Daar ontroerde hij door zijn muziek de heersers van de onderwereld zodanig dat het hem werd toegestaan Euridike weer naar de aarde terug te brengen, op voorwaarde dat hij niet naar haar zou omkijken tot ze de aarde bereikt hadden. Op het laatste moment kon hij zich niet meer bedwingen; hij keek om en verloor zijn Euridike voor altijd. Orpheus was hierdoor zo ontroostbaar dat hij geen oog meer had voor andere vrouwen en alleen de Tracische mannen op zijn muziek onthaalde. Uit wraak vielen de Tracische vrouwen hem aan en vermoordden hem, terwijl hij slechts gewapend was met zijn lier.

Pandora

De god van het vuur, genaamd Hephaestos, maakte in zijn werkplaats de eerste vrouw: Pandora. Aanvankelijk was het een metalen beeld, maar het was zo mooi dat Zeus besloot het leven te schenken.Toen gaven alle goden haar op hun beurt een geschenk: schoonheid, kracht, slimheid, handigheid, overredingskracht. Hera gaf haar de nieuwsgierigheid die haar geen moment met rust zou laten. Zeus zond Pandora als geschenk aan Epimetheus die haar tot zijn vrouw maakte. Als huwelijksgeschenk kregen zij een mooie doos, versierd met goud en edelstenen. Deze doos zat op slot,maar Zeus had de sleutel erbij gegeven en tegen Pandora gezegd dat als ze gelukkig wilden leven, ze de doos nooit moest openen. Op een bepaald moment won de nieuwsgierigheid het en opende Pandora de doos. In een klap kwamen daar alle tegenslagen en onheil uit die een mens kunnen treffen: ziektes, verbittering, pijn en alle mogelijke kwaad. Als laatste kwam echter de hoop eruit, in de vorm van een vogel. Dat was de boodschap van de troost voor de mensheid

Poseidon

God van de zee en schepper van de wateren, zoon van Kronos en Rhea en broer van Zeus en Hades. Met zijn gouden wagen rijdt hij door zijn koninkrijk, de zee, dwars door de golven die hem niet nat maken en omringd door dolfijnen. Met zijn drietand splijt hij de aarde en de rotsen.

 Vakantieplaatjes

Sparta

Wie heeft er nog nooit over Sparta gehoord? Wie kent Leonidas niet? Leonidas is uiteraard niet de fabrikant van Griekse origine die lekkere chocoladebonbons produceert en verkoopt tot in Griekenland toe, maar de aanvoerder der Spartanen die het opnamen tegen de toenmalige andere stadstaat Athene.

Sparta, de stad, oogt niet zo heel mooi. Er is enkel een brede, verkeersdrukke centrumlaan en een groot, doch gezellig marktplein of plateia. Het Taegetusgebergte, een brok ruwe, bergachtige natuur vol donkergroen gebladerte der bomen in de omringende bossen, is een niet te versmaden stukje natuurschoon.

Op het centrale marktplein bevindt zich het gemeentehuis, met daaraanpalend een kafeneion dat niet toevallig dimarcheion heet en daartegenover een ganse rij bars, kafeneia en eethuizen met elk een terras op het plein. 's Avonds wordt je ongewild toeschouwer van de pantoffelparade en het erbij horende geroezemoes van de wandelende Griekse plaatselijke bevolking, ook al valt er af en toe wel het gekrijs van een kind te horen.

Is Sparta een stad voor toeristen? Sparta biedt niet zo heel veel op dit gebied. Een klein, gezellig archeologisch museum met vondsten uit de onmiddellijke omgeving charmeert de bezoeker. Bij valavond wandel je best weg van de drukte van het razende verkeer in de boulevard. Ik kan je een volta aanbevelen. Je verlaat de stad richting het standbeeld van Leonidas, een reuzengroot beeld, waarbij je je nederig en klein gaat voelen als je de Spartaanse held aankijkt, omdat hij er waarlijk indrukwekkend uitziet in zijn krijgspak en onverstoord voor zich uit loert zonder de minste aandacht te besteden aan al wie voor-bijkomt. Als je links afslaat, treedt je een groene zone binnen, een oase van rust, het begin van het bos. Daar is het stil, hoorje elk geluid hoe zwak ook. Je treft er niemand aan. Een symfonie van groen van het gebladerte en het bruine van de ondergrond doen je wanen in een feëriek landschap. Dring gerust binnen in het bos en laat je onderdompelen in de serene stilte van de omgeving. Je ontmoet er jezelf, tenzij een paar leden van het plaatselijk brandpreventieteam je pad kruisen. Ze houden zich klaar voor de strijd tegen wellicht de grootste vijand van Griekenland, het vuur dat elke zomer uit het niets opduikt en een ware ravage aanricht.

En plots ligt de archeologische site voor je, onbeschermd, onverzorgd en niet gestructureerd, een verzameling brokstukken uit een ver verleden, verspreid over de ruimten uit het oude Griekenland, waar ooit een theater, een huis, een kamer stond.

Als de avond valt, wanneer de zon roodgloeiend verdwijnt achter de bergen, keer ik terug naar het drukke plein, want in de maag knaagt een hongerig gevoel. Etenstijd. Ik kijk uit naar een taverna. Bij een lekker glaasje wijn, een stukje heerlijk, vers Grieks brood, een lekker Grieks slaatje en een verrukkelijke moussaka is het er heerlijk toeven. De moussaka valt dermate in de smaak, dat ik nog een tweede portie bestel.

Opeens floept een televisietoestel aan en brengt het nieuws van de dag. De vlammen razen over het scherm. Brand op Ikaria, een eiland nabij Samos. De bevolking in paniek slaat op de vlucht gevolgd door de dreigende vlammen. Verschrikkelijke beelden van een eerder zorgeloos volk, dat dreigt gave en goed te verliezen in een onmogelijke strijd tussen mens en natuur.

Morgen ga ik naar Mistras, maar daar leest u de volgende keer over.

Jean-Marie Petyt

The Free: Rockende popes

Rockende monniken halen platina met raps en gitaargeweld

De oude man in het Vatikaan heeft ook een eigen CD, maar zeker qua "street credibility" moet hij het ruimschoots afleggen tegen de Grieks-Orthodoxe pop-groep "The Free". De mon-niken brengen de Blijde Bood-schap met een streepje raps en een stevige scheut elektronica.

Van de eerste CD van The Free, "I learned to live free" zijn intussen maar liefst 70.000 exemplaren aan de man gebracht. De nieuwste single van de groep "Little computerchip" staat momenteel op nummer 4 in de Griekse hitparade. Bij de overhandiging van hun platina plaat, stelden de monniken van Sint-Augustinus als volleerde muziekhaaien hun nieuwste CD "SOS" voor.

In de nummers worden traditionele christelijke thema's behandeld, maar ook onderwerpen als de globalisatie en de snel om zich heen grijpende technologie. Dat ze zelf niet vies zijn van technologie blijkt uit de gladde videoclips die bij de singles horen en de professionele mar wel Griekse website. Tijdens de optredens deelt The Free steevast het podium met enkele rappers. "If you can't beat them, join them" moeten vader Nektarios en front-man Pantelei-mon gedacht hebben. De lei-ding van de Grieks-Orthodoxe kerk kan er veel minder om lachen en heeft de mon-niken gelast hun gitaren aan de wilgen te hangen. De reli-rockers weigeren echter en ver-wijten de kerkleiding geen voeling meer te hebben met de gelovigen.

"We moeten begrijpen dat de kerk niet alleen maar kan preken tegen jonge mensen, dat is niet genoeg om hen voor een catastrofe te behoeden," schrijft manager Nektarios in het boekje bij de CD. De opbrengst van hun muziek schenken de monniken aan een kinderkamp

XENOFANES

Xenofanes, een stokoud man, zit voor zijn woning te mijmeren over zijn jeugd in Kolofon, een stad in Ionië, een Griekse nederzetting in wat nu Turkije is, waar hij in 570 vóór onze jaartelling geboren is.

Hij denkt aan de tijd toen hij daar 's winters na een goed maal bij de haard op zachte kussens lag en genoot van zoete wijn en knapperig gebak, zoals hij het zelf beschrijft.

Bij de inval van de Perzen wil hij niet onder dwingelandij leven. Hij vlucht en zwerft zestig jaar lang als dichter en zanger kriskras door Griekenland tot hij in Elea, een stadje in Zuid-Italië, rust vindt. Xenofanes is niet alleen dichter en zanger, hij is ook natuuronderzoeker. In steengroeven vindt hij schelpen en fossielen van vissen en zeehonden. "Aha!", roept hij uit, "dit land is vroeger zee geweest!" Uit zijn vondst leidt hij af dat het land en de zee een eeuwige strijd tegen elkaar voeren, waarbij ze beurtelings de overwinning behalen. De aarde wordt eerst modder en daarna zee en dan wordt de zee eerst modder en daarna aarde. Xenofanes denkt dus na over zijn waarnemingen.

Hij denkt ook na over de zon. Hij meent dat ze een wolk is die 's morgens in het oosten begint te brandcn, in rechte lijn naar het westen trekt en dan langzaam uitdooft. Al is die mening verkeerd, toch is ze een stap vooruit, want zijn tijdgenoten geloven dat de zon een vurige wagen is die getrokken wordt door paarden die bestuurd worden door de god Apollo. Ook wat Xenofanes denkt over een zonsverduistering is fout. Hij meent dat die brandende wolk dan in een afgelegen streek van de aarde neervalt. Die onjuiste verklaring is weer een stap voorwaarts: zijn tijdgenoten geloven dat zonsverduisteringen door oppergod Zeus veroorzaakt worden. Dat is larie, zegt Xenofanes. Ook de donder, zegt hij nog, ontstaat zonder de tussenkomst van Zeus. Als de wind door een wolk waait, ontploft ze. Die ontploffing veroorzaakt een geluid en dat is de donder. Ook hier vervangt Xenofanes de mythologische verklaring van een natuurverschijnsel door een natuurlijke. Ik weiger aan te nemen, zegt hij, dat een donderslag boven Kolofon veroorzaakt zou zijn door Zeus, een god die zou wonen op de Olympus, een berg op de grens van Thessalië en Macedonië. Want wat denkt Xenofanes over Zeus en de vele andere goden en godinnen die volgens zijn tijdgenoten op die berg wonen? Al die goden en godinnen, zegt hij, zijn producten van de menselijke fantasie. Ze zijn door mensen uitgedacht. De mensen verbeelden zich dat de goden geboren worden, een gedaante hebben, zich bewegen, spreken, eten, drinken, kleren dragen, lief hebben en kinderen verwekken. De goden gedragen zich als mensen en daaruit leidt hij af dat de mensen de goden gemaakt hebben. Mensen met zwart haar en platte neuzen maken goden met zwart haar en platte neuzen. Mensen met blond haar en blauwe ogen maken goden met blond haar en blauwe ogen. Als de paarden en koeien handen hadden en konden tekenen, dan zouden ze hun goden als paarden en koeien af beelden. En als de ossen een god hadden, dan zou dat een heel mooie os zijn!

Waarom zouden de mensen dan bang zijn voor de Olympische goden, vraagt Xenofanes. Ze hebben ze toch zelf gemaakt! Die goden, zegt hij nog, maken ruzie, plegen echtbreuk, liegen, stelen, bedriegen en moorden. Zo'n goden zijn mijn eerbied niet waard. Dat zijn geen goden. Om zulke goden moet ik lachen. Goden hebben geen mensengedaante. In hen kan ik niet geloven.

Wat gelooft Xenofanes dan wel? Alles, zegt hij, is god. Daarmee bedoelt hij dat het heelal god is, dat god en het heelal hetzelfde zijn. Hij noemt zijn god: "hen kai pan", Grieks voor: het ene en het al. Die opvatting zouden wij vandaag "pantheïsme" noemen.

Xenofanes verkondigt zijn ideeën aan allen die naar hem willen luisteren. Hij dringt ze niet op, hij is verdraagzaam. Verdraagzaamheid is een humanistisch kenmerk.

Ook weet hij dat zijn kennis maar betrekkelijk is. De mens die met zekerheid alles weet heeft nooit bestaan en zal nooit bestaan, zegt hij. Door de zaken te onderzoeken vindt de mens het betere. Onderzoek is een ander humanistisch kenmerk. Al weet Xenofanes dat hij nooit de volle waarheid zal vinden, toch laat hij de moed niet zakken. De mens faalt, maar door hernieuwde inspanningen kan hij tot een juister inzicht geraken. Falen en opstaan, ook dat is humanistisch. Denkt u bij dat alles niet aan de witte en de zwarte zwanen van Karl Popper, een hedendaags humanist. Als je tot nu toe alleen witte zwanen gezien hebt, zegt Popper, zou je kunnen denken dat alle zwanen wit zijn. Maar dat kun je niet verifiëren, want je kunt niet in de toekomst kijken. Morgen of overmorgen zie je misschien een zwarte zwaan.

De mens, besluit Popper, kan nooit iets met zekerheid weten. Kennis is nooit zeker. Ze kan wel groeien. Met dat feit moeten wij leven en er het beste van maken.

Zegt Xenofanes niet hetzelfde ?

Xenofanes is een man die zich interesseert voor de dingen achter de dingen. Hij beschouwt de natuur en de mens als problemen die door de rede kunnen opgelost worden.

Daarom is hij, ook voor hedendaagse humanisten, een lichtend voorbeeld.

André Frere

volgende