Aardbevingen en Het voorspellen ervan door de eeuwen heen

In dit jaar was er een grote aardbeving : alle huizen daverden, de kerk van de Heilige Dionysos werd in tweeën gescheurd, de woning van de aartsbisschop vertoonde een grote scheur, stenen kwamen los van de rots en de bovenverdieping werd herschapen in een puinhoop. Dit alles gebeurde de avond van de Heilige Charitonos. Verschillende woningen van het klooster van de Heilige Nikodimos werden met de grond gelijk gemaakt. De kathedraal scheurde open. De derde dag in de metropool (Athene) stierf Dimitrios door een bliksemschicht en liet een weduwe en wezen achter.

Deze sobere beschrijving gaf een monnik uit de 17^de eeuw en verwijst naar een krachtige aardbeving in Athene, die waarschijnlijk plaats vond in juli 1694. In de marge van boeken en handschriften hadden de mensen in die tijd de gewoonte anoniem en bondig de gebeurtenissen, die ze belangrijk vonden tijdens hun leven, te noteren. Dagboeken vermeldden niet alleen historische feiten en persoonlijke voorvallen uit het leven (geboortes, huwelijken, sterfgevallen, enz.), maar ook weerkundige fenomenen, rampen, epidemieën, zelfs dodelijke, die het dagelijks bestaan veranderden en demografische, economische en sociale gevolgen hadden op de bevolking. Uit diverse streken en tijdperken werden dagboekfragmenten bewaard. Deze getuigenissen en de verhalen van de Europese reizigers, samen met de kronieken en geschiedschrijving uit die tijd, zijn de enige bronnen waarover we beschikken omtrent het fenomeen der aardbevingen op Griekse bodem uit de 19^de eeuw.

In recentere getuigenissen worden de gevoelens, die een grote aardschok veroorzaken, goed geformuleerd. Ook Kefalonia werd in 1867 opgeschrikt door een aardbeving.

Het relaas luidt als volgt :

Natuurrampen, en meer bepaald deze die een catastrofe veroorzaakten, werden toegeschreven aan de woede van God en werden beschouwd als een Goddelijke tussenkomst en straf voor de zonden der mensen, terwijl ter bestrijding ervan missen, openbaar geweeklaag, enz., werden gehouden met het doel de Heer te behagen. Een voorbeeld hiervan is het verslag over de aardbeving op Chios in 1881:

Weerkundige fenomenen en aardbevingen voorspellen hield van oudsher hele gemeenschappen bezig. Tegelijkertijd waren donder, zons- en maansverduistering, maar ook aardbevingen voortekens meestal slechte voortekens, die de mensen probeerden te verklaren. De Byzantijnse keizers hadden bij elke veldtocht speciale boeken over aardbevingen mee, omdat ze dachten dat toevallige aardbevingen het resultaat van hun militaire operaties beïnvloedden. Ze hadden dan ook raadgevers-specialisten inzake aardbevingen in dienst, die hen de toekomst voorspelden aan de hand van aardbevingen.

Overeenkomstig het volksgeloof werd het vallen van de sterren van Poulia (of zeven-gesternte) op het einde van de lente verbonden met ongelukken en natuurrampen, die een hels lawaai en aardschokken teweeg brachten. In veel streken van Griekenland ging de mare dat het neervallen van Poulia hem trof, die zich in haar nabijheid bevindt. In Kreta geloofde men dat het neervallen van sterren op de aarde de oorzaak van een aardbeving was: aldus wordt verteld dat een ster neerviel en Santorini en de andere eilanden van de Egeïsche Zee afscheurde van Kreta; de zee kwam tussen de stukken eilanden te liggen, zodat ze toch verbonden bleven. In de volkspoëzie van Kreta verwijst het vallen van de ster naar de aardbeving van 25 september 1856.

In andere streken leefden mythische verhalen die de seismologische krachten toeschreven aan de bewegingen van de Giganten, die de wereld op hun schouders droegen. Hiermee komt de mythe van Enkelados, zoon van Tartaros en moeder Aarde, opnieuw tot leven. Hij veroorzaakt aardbevingen door zijn bewegingen teneinde zich te bevrijden van het gewicht van de Etna, die op hem ligt. Ook in Macedonië en Thracië komen dergelijke vertelsels voor:

of

In een handschrift uit de 17^de eeuw wordt beweerd dat een aardbeving vanzelf tot stand komt. De aarde wordt zwanger van de wind, haar aders vullen zich met wind, de winden worden uitgestoten en veroorzaken de aardschok.

De volksmond geeft vaak raad over wat men moet doen tijdens een aardbeving.

Bijvoorbeeld op Kreta zegt men dat wie er in slaagt achterwaarts te lopen wanneer de aarde beeft vergeving van zijn zonden krijgt a rato van het aantal aldus gezette stappen. In Thracië spreken ze niet tijdens een aardbeving, maken een kruisteken, zitten op de grond en meten op de grond drie spannen (lengtematen) zonder de hand op te heffen. Op die manier verjagen ze het kwade en weten ze te overleven.

Praktisch gezien werden de gevolgen van catastrofale aardbevingen bestreden op een manier die overeenstemt met de hedendaagse methodes. Naar aanleiding van de catastrofale aardschok op Chios anno 1881, die 3.650 mensen doodde en 7.000 anderen verwondde, hiernavolgend relaas:

Het bijgeloof, ook al lijkt het vandaag naïef, was niet onbelangrijk omdat het een beeld gaf van de collectieve mentaliteit, bijstand en reactie op natuurrampen, die niet alleen verkeerd werden geïnterpreteerd in deze tijd, maar ook onverwacht en catastrofaal waren. Tenminste tot de helft van de 18^de eeuw was de verklaring voor natuurfenomenen gebaseerd op de kerkelijke leer en bijgeloof. Zelfs ten tijde van de Verlichting adopteerde het merendeel van de bevolking bijgelovige stellingen en nam zijn toevlucht tot de sterrenkunde met het doel de toekomstige onrust te te bannen. Hierbij werd geen rekening gehouden met de wetenschappelijke kennis. In dit milieu was de waarzeggerskunst, die zich baseert op de studie van de sterren een hulpmiddel voor het begrijpen en voorspellen van aardbevingen.

De «kalenders», de vroegere dagboeken, verschenen in gedrukte vorm en hoofdzakelijk in handschrift, zeker vanaf de 17^de eeuw. Daaraan werden toegevoegd de aardbevingen- en donderkalenders, alsook de droomuitlegboeken : ze bevatten de voorspellingen voor het komende jaar, en vaak voor meerdere jaren, die gebaseerd waren op de de invloed van de planeten op de Aarde overeenkomstig hun plaats, hun bewegingen en onderlinge relaties. Oorlogen, rampen, epidemieën, aardbevingen, stormen, periodes van droogte, vruchtbare perioden voor de ondergrond werden vermeld. Daarnaast verschenen tevens handgeschreven aardbevinglogboeken met voorspellingen en verklaringen van de gevolgen van een aardschok naargelang maand en uur waarop ze plaats vonden.

Een voorbeeld van een dergelijk handschrift, dat uit de 18^de eeuw stamt, bevatte voorspellingen van 1722 tot 1945 en had als titel « Eeuwigdurende kalender, met God, over de 28 cycli van de zon, de zeven planeten, de donderkalender, de koers van de maan, de aardbevingenkalender, de zeven dagen van de week, gekopieerd uit een boek, vertaald uit het Hongaars, één of ander Slavisch of Illyrisch dialekt, van een anoniem schrijver, ten gebruike van de lezer ». Andere gelijkaardige werken met titels als Aardschokken voorspellen, Eeuwig-durende kalender der aardbevingen, Gevolgen van een aardbeving, Aardbevingkalender van de twaalf maanden en van de dierenriem, enz. werden gepubliceerd.

In een handgeschreven kalender der aardbevingen, gepubliceerd in het tijdschrift «Parnassos», anno 1893, worden de gevolgen van een aardschok beschreven voor elke maand van het jaar, naargelang ze zich voordoen overdag of ‘s nachts. Over de maand september wordt gezegd :

Wanneer de aardbeving overdag gebeurt, volgt er ontbering en verwoesting, onrust en angst op de plaatsen. Het is oorlog voor de mensen, geruchten verspreiden zich, het regent overvloedig. Gebeurt ze ‘s nachts, lopen de plaatselijke notabelen gevaar en de mensen worden de mensen ziek.

Vroeger, zelfs in perioden van crisis en onzekerheid overheersten waarden, gekoppeld aan wetenschappelijke bevindingen, godsdienst en bijgeloof. Gedurende vele eeuwen lagen magie en waarzeggerij, astrologie en bijgeloof dichtbij de rede en beïnvloedden ze niet alleen de diverse lagen van de bevolking, maar vaak ook dezelfde personen.

Voorspellingen uit die boeken en de verklaringen van het volk lijken leuk, doch zijn ook nuttig voor de hedendaagse lezer om de reacties van de mens van vroeger te begrijpen. Toch, wanneer ze zich op diverse manieren in onze tijd voordoen, zijn ze vervat in duisterheid, de eeuwige vrees voor het onbekende en de dood uitbuitend, doch tonen ook de onmacht van de specialisten inzake het uitroeien van gelijkaardige natuurfenomen aan.

Deze albums brengen de lezer in tweestrijd: om ze te gebruiken als lectuur met illustraties, of gewoon om naar te kijken. Zulks is het geval als het beeld niet gewoon de tekst aanvult of als de tekst niet uitsluitend het beeld verklaart. Details, zal je zeggen, heel vaak twijfelt de recensist, zoals nu met de twee albums over Lesbos, waarin zowel de teksten, die voor zichzelf spreken, als de foto's, die genoeg hebben aan een bondige commentaar, zich evenwaardig in het strijdperk gooien.

Als tijdelijke bezoeker van het versteende woud kan ik verzekeren dat de schoonheid en de nauwkeurigheid van de foto de toevallig onwetende bezoeker verbaast. De 144 bladzijden van het album bevatten 70 kleurfoto's van een verrassende weergave van de segmenten van dit uniek geologisch natuurmonument. De teksten zijn van de hand van Evangelios Velitzelos en van Nikos Zouros, die tevens zorgt voor de beschrijvingen van de gids. Bestaat eveneens in Engelstalige versie. Het album "Molivos" begint met een voorwoord van Lefteris Papadopoulos, die tevens de epiloog schreef, blijkbaar verliefd op het met de handgemaakte dorp, een inleiding op het onderwerp met 12 kunstwerken, geïnspireerd op het landschap, die de handtekening dragen van Theofilos, Spiros Vassiliou, A. Preka, K. Grammotopoulou, Potok, Ang. Razi. Daarenboven 56 kleurenfoto's van Dimitris Tolianis, geboren en getogen op het eiland en uitreksels uit het werk van Myravilis, Venezis, Goutou, Molinou en Katheri Kotsali. Het album is een tweetalige uitgave, Grieks en Engels. De Engelse teksten zijn van Geoffry Cox.

 Yiannis Moreas

Toen drie jaar geleden, tijdens de oorlog, op een dag de bewonderde dichter van Cantilènes en Pélerin passioné (1) terugkeerde naar zijn oude vaderland na een afwezigheid van negentien jaar, had ik het geluk hem, quasi onmiddellijk, te leren kennen via een vriend van mij, die me volkomen onverwacht aan hem voorstelde.

Ik herinner mij die avond waarop mijn vriend ten prooi aan een angstig gevoel over ‘k weet niet welke verwachting, ongetwijfeld één in verband met de oorlog, mij meenam naar het volgelopen Syntagma-plein en me tot dicht bij hem bracht. De Dichter hoorde, uiteraard, voor het eerst mijn naam, doch dat weerhield er hem niet van zich uiterst sympathiek tegenover mij op te stellen en de vriendschap met een zo’n onbeduidend individu als ik te aanvaarden. Van dan af kan ik zeggen dat wij onafscheidelijk waren. Ik volgde hem als zijn schaduw naar de Akropolis en naar de olijfboomgaard, kortom overal, tot op het moment dat hij opnieuw zijn oude vaderland verliet, voorgoed, zoals hij me zei. Ik zal nooit die dagen en nachten vergeten, die ik samen met hem doorbracht onder dezelfde hemel, die hij nu in zijn recent verschenen geruchtmakende poëziebundel zo prachtig bezingt.

Die dagen en nachten waren voor mij onvergetelijk en uniek. Ook zal ik nooit zijn toegeeflijkheid ten opzichte van mijn onwetendheid en naïeviteit vergeten, evenmin als zijn eenvoud in alles wat hij zei en in zijn voorkomen die pasten bij zijn bescheiden kledij en natuurlijke charme. Ook al droeg hij nog niet zijn antieke monocle, ook al had hij nog niet die zenuwtrek om te schudden met zijn hoofd, dat voor de rest steeds mooi en vol trots was, ook al bracht hij nog niet zijn hand met een speciale beweging naar zijn voorhoofd en naar zijn dikke snor, toch zou niemand ooit hem onder zijn zwarte vilthoed herkennen als de elegante dandy die ooit alle Parijzenaars zowel met zijn originele verzen als met zijn tegenstellingen en gekke invallen choqueerde. Zo eenvoudig en ongekunsteld was hij. Ook herinner ik mij zijn verdriet over onze tegenslagen in de oorlog, zijn gesprekken met de eerste de beste onbekende, zijn enthousiasme over ongunstige feiten, zijn stiltes en gebeden tijdens het snikken op de Akropolis, zijn gedichten, zijn plonsen in de golven van Faliro, zijn ontroering temidden de olijfboomgaard, waar hij in zijn jonge jaren alleen naar toe ging.

Tevens herinner ik mij zijn belangstelling voor onze hedendaagse pocherige poëzie, voor de verzen van Sophokles, Aischylos en Pindaros (2), die hij voor mij voordroeg, alsook zijn mening over Solomos en Kalvos (3), dichters die hij respecteerde en waarvan hij hield. Evenmin zal ik ooit vergeten dat hij uit sympathie en wellicht ter aanmoediging ook mijn gedichten vertaalde en dat ik uit dankbaarheid en voor de grap met officiële luister het enige boek, een bundel prozastukken en oefeningen uit mijn jeugd, dat ik ooit liet verschijnen, aan hem opdroeg.

De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat het me verontrust dat ik een man, die mij de eer bewees mij als mens en als dichter sympathiek te vinden, diep zal kwetsen door deze opinie over mijn werk, maar deze verklaring moest worden neergeschreven.

1. Yiannis Moreas (1856-1910) verbleef lange tijd in Parijs. Hij beheerste de Franse taal en was als dichter zeer geliefd. Zijn naam werd verfranst tot Jean Moreas.
2. Sophokles, Aischylos en Pindaros zijn auteurs van tragedies uit het oude Hellas.
3. Solomos en Kalvos zijn Griekse dichters, die een belangrijke plaats innemen in de rij

Over hem schrijft Kostis Palamas

‘Een hoge hoed droeg hij niet meer, in zijn knoopsgat stak niet langer een roos. Zijn lichaam was licht gebogen met de jaren. Zijn onvergelijkelijke ogen waren altijd schoon, maar ze blonken niet meer als vroeger, als toen hij 21 jaar oud was. Toch droeg hij zijn klassieke monocle, die hem een bepaald cachet gaf en die met hem onafscheidelijk was. De haren aan zijn slapen zijn wat wit geworden. Hij zei weinig en wikte zijn woorden, in alle eenvoud en met gratie, zonder zichzelf te vergeten, met een grote zorg, die hem in onze ogen nog sympathieker maakte…’

 Bellerophon

Door een toeval kreeg deze held zijn naam na de moord op een tiran van Korinthe, Belleron (Bellerophon = moordenaar van Belleron). Na de moord zag hij zich gedwongen uit Korinthe te vertrekken en naar Tiryns te gaan waar ene koning Proetus heerste. Proetus' vrouw werd verliefd op Bellerophon die uit eerbied voor haar gastvrije echtgenoot haar liefde overigens niet beantwoordde. Toen beschuldigde zij Bellerophon ervan dat hij had geprobeerd haar te verleiden en zij verzocht haar echtgenoot hem te doden. Om de gastvrijheid niet te schenden zond deze Bellerophon naar de lycische koning Iobates met een in geheimschrift geschreven brief waarin werd verzocht de bezorger te doden. Iobates gaf hem de opdracht het monster Chimaera te doden. Met de hulp van Athena ving hij het gevleugelde paard Pegasus en daarmee versloeg hij het monster. Later probeerde hij met Pegasus de hemel te bestormen, maar hij stortte ter aarde, terwijl Pegasus doorvloog naar de hemel.

Haar aanblik was zo verschrikkelijk dat eenieder die naar haar keek in een steen veranderde. Oorspronkelijk was zij een mooi meisje dat de tempel van Athena ontwijdde door daar de liefde te bedrijven met Poseidon. Uit wraak veranderde Athena haar haar in slangen. Zij werd onthoofd door Perseus die haar hoofd aan Athena aanbood.

Een legendarisch monster, half man, half stier. Hij was de van Pasiphae en de stier die Poseidon aan Minos had geschonken. Na zijn geboorte sloot Minos de Minotaurus op in zijn labyrint, waar hij later werd gedood door Theseus

De zoon van Zeus en Europa. Hij was koning van Kreta en getrouwd met Persiphae. Om zijn zoon Androgeus te wreken, die tijdens spelen in Attica werd gedood, verplichtte Minos de Atheners om jaarlijks zeven jongens en zeven maagden naar Knossos te sturen, waar ze het labyrint in werden gestuurd en er verslonden werden door de Minotaurus.

 Narcissus

Narcissus was een mooie jongen waarop Echo verliefd was. Hij beantwoordde haar liefde echter niet en zij kwijnde weg totdat alleen haar stem overbleef. Als straf voor zijn afwijzing van Echo liet Apollo hem verliefd worden op zijn eigen spiegelbeeld maar omdat hij zijn liefde niet kon bevredigen stierf Narcissus uit frustratie.

Zij is de Griekse godin van de overwinning.

Zij is de dochter van Hyperion, zuster van Helios (zon) en Eos (dageraad) en odin van de maan. Zij werd verliefd op de mooie herder Endymion, die door haar in een diepe slaap werd gedompeld, zodat zij hem onafgebroken kon beminnen.

Een gevleugeld monster met het lichaam van een leeuw en het hoofd en het bovenlichaam van een vrouw. Zij plaatste zichzelf op een hoge rots in de buurt van Thebe en de voorbijgangers legde zij een raadsel voor. Wanneer deze het raadsel niet konden oplossen, doodde zij hen. Het raadsel luidde: "Wat gaat 's morgens op vier, 's middags op twee en 's avonds op drie voeten?" Toen Oedipus antwoordde dat dat de mens was, die eerst op handen en voeten kruipt, dan op twee benen loopt en wanneer hij oud is op een stok steunt, stortte de sfinx zich van de rots.

Tantalos, de koning van Phyrgie, was een van de zwaarst gestraften in Hades (onderwereld). Hij was veroordeeld tot eeuwige dorst en honger. Hoewel hij zich bijna geheel in het water bevond, trok het water zich terug zodra hij ervan probeerde te drinken. Als hij zijn arm uitstrekte om een vrucht te plukken van de takken die voor hem hingen, weken zij uiteen. En dat allemaal omdat de goden hem straften voor zijn hoogmoedigheid.

Theseus ging vrijwillig mee naar Kreta naar het labyrint waarin de Minotaurus ieder jaar zeven jongelingen verslond. Zijn bedoeling was het monster onschadelijk te maken. Toen het schip vertrok naar Kreta had het zwarte zeilen. De vader van Theseus, Aegus, had er echter voor gezorgd dat er ook witte zeilen aan boord waren om te gebruiken in het geval dat de terugreis er een van zege en overwinning zou zijn. Theseus kwam op Kreta aan en werd naar het labyrint gebracht. Ariadne, Minos' dochter werd onmiddellijk verliefd op hem. Daarom gaf zij de jongen voor hij het labyrint inging een kluwen draad en de raad het uiteinde daarvan bij de ingang van het paleis vast te binden. Al verder lopend door de gangen zou de draad zich afrollen zodat hij de weg niet zou kwijtraken. Zij liet hem ook beloven haar mee terug te nemen naar Athene als zijn vrouw. Theseus slaagde erin het monster met vuistslagen te doden, zijn medeslachtoffers te bevrijden en uit Kreta te vertrekken samen met Ariadne. Toen zij echter op Naxos kwamen liet hij haar op dit eiland achter. Zij vond al snel troost in de armen van god Dionysos. Hoewel alles goed was afgelopen, vergat Theseus op de terugreis de zwarte zeilen voor de witte te verruilen. En zo verkeerde de ongelukkige Aegus die op de uitkijk stond, in de veronderstelling dat zijn zoon was omgekomen toen hij het schip met de zwarte zeilen zag. Hij stortte zich van de rotsen in de zee, die sinds toen de Egeïsche Zee (Aegische Zee) heet. Theseus nam daarna deel aan verschillende van gevaarlijke ondernemingen, zoals de Caledonische jacht en de tocht der Argonauten. Ook vergezelde hij Herakles op diens tocht naar de Amazonen.

De kinderen van Uranos en Gaia. Twaalf goden, zes mannelijke; Oceanos, Hyperion, Cronos, Japetos, Coeus en Crios en zes vrouwelijke: Tethys, Phoebe, Rhea, Themis, Mnemosyne, en Theia.

 Zeus

Hij is de oppergod van de Oude Grieken en heerser van hemel en aarde, tevens vader van de goden en de mensen. Hij was de zoon van Cronos en Rhea en werd geboren in de Diktaeische grot op Kreta. Hij versloeg de Titanen en stootte Cronos van de troon. Hij woonde op de Olympos in Thessalië. Hij was gehuwd met Hera en zijn lievelingsdochter was Athene, die uit zijn hoofd werd geboren. Zeus was de hemelgod, de beschermer van recht en moraal, van staat, huis en hof en van de gast.

 Oosterse en westerse Pasen vielen in 2001 samen

U stelt zich wellicht ook de vraag: waarom vieren Belgen en Grieken Pasen op verschillende dagen? Dit jaar vierden wij en onze Griekse vrienden Pasen op dezelfde zondag. In 2004 vieren we opnieuw samen, maar ondertussen weer op verschillende tijdstippen. Moge dit artikel enige klaarheid brengen.

"Christus is verrezen! Hij is waarlijk verrezen." Met deze uitroep begroeten gelovigen van de oosterse Kerken elkaarmet Pasen. Anastasis, Opstanding in het Grieks. Dit jaar, 15 april, viel de paasdatum van de westerse en oosterse Kerk uitzonderlijk samen. Volgend jaar vieren de Grieken Pasen op 5 mei, wij Belgen op 31 maart, ruim een maand verschil.

De berekening van de paasdatum is ingewikkeld. Het feest van de Verrijzenis hoort in principe te vallen op de eerste zondag na de eerste volle maan van de lente. Dat werd vastgelegd op het concilie van Nicea in 325, dat de verschillende tradities op elkaar wilde afstemmen. Volle maan wordt echter niet overal op dezelfde manier berekend. Om niet afhankelijk te zijn van astronomische waarnemingen, worden de data lange tijd vooraf berekend.

De evenageliën brengen de Opstanding van de Heer in verband met het Joodse Peszachfeest. Bepaalde vroeg-christelijke gemeenschappen vierden Pasen op de joodse datum, andere dan weer op de zondag na het Peszachfeest.

Oorzaak van de moeilijkheden tussen Oost en West is het verschil tussen juliaanse en gregoriaanse kalender. In 1582 voerde paus Gregorius X

III een ingrijpende kalenderhervorming door. Tien dagen werden resoluut overgeslagen: op donderdag 4 oktober volgde 15 oktober. Door per vierhonderd jaar drie schrikkeljaren te schrappen, voorkwam de nieuwe kalender dat de paasdatum almaar verder naar achter schoof en dus een zomerfeest werd.

De orthodoxe Kerken, in 1084 van Rome afgesplitst, bleven trouw aan de kalender die Julius Caesar had ingevoerd. Toch bestaan ook onder de oosterse Kerken verschillen. De Finse orthodoxe Kerk bijvoorbeeld, nam de gregoriaanse kalender aan en viert Pasen dus op dezelfde dag als protestanten en katholieken.Toen œcumenisch patriarch van Constantinopel Joachim III de orthodoxe Kerken aanvang twintigste eeuw samenbracht om het probleem eens en voor altijd te beslechten, steeg de verwarring ten top. In de jaren 1920 bemoeide zelfs de Volkenbond zich met het probleem. Uit protestantse hoek kwam het voorstel om Pasen op de tweede zondag van april te vieren. Ook Vaticanum II sprak zich uit voor een gemeenschappelijke datum, al moest het daadwerkelijke besluit volgens de concilievaders een beslissing van alle Kerken zijn. Binnen de Wereldraad van Kerken bleek dan weer een schrijnende verdeeldheid tussen Oost en West: de westerse Kerken willen een makkelijke vaste datum, de orthodoxen hielden vast aan de berekening van Nicea.

In maart 1997 waagde een interkerkelijk beraad in het Syrische Aleppo een ultieme verzoeningspoging. Drie mogelijkheden dienden zich aan. Een vaste paasdatum, bijvoorbeeld de zondag het dichtst bij 10 april. De datum van juliaanse kalender, of een nieuwe, preciezere datum, gebaseerd op de principes van Nicea en berekend vanaf de meridiaan van Jeruzalem. De voorkeur ging uit naar laatstgenoemde optie. De weg is evenwel nog lang, een gezamelijke beslissing van alle Kerken lijkt niet voor morgen. In 2004 vallen de paasfeesten opnieuw samen. Voorgoed?

Begin mei 2001 reisde paus Johannes Paulus II in de voetsporen van apostel Paulus naar Griekenland, Syrië en Malta. Vooral het bezoek aan de Griekse hoofdstad springt I het oog. Dat bezoek is historisch, want nooit eerder bracht een rooms-katholieke kerkleider een bezoek aan Griekenland. Sinds het begin van het Schisma in 1054, waaraan een lange machtsstrijd voorafging, zette de bisschop van Rome nooit meer een voet op Griekse bodem. De paus wordt door vele Grieken beschouwd als de antichrist, omdat Rome verantwoordelijk zou zijn voor de instorting van het Byzantijnse rijk in 1453; ze zijn evenmin blijkbaar vergeten dat in 1204 de kruisvaarders Constantinopel, het vroegere centrum van het oosterse christendom, plunderden. Het bezoek roept dan ook felle emoties op bij de Grieken. Sommige beschuldigen het Vaticaan van zieltjeswinnerij onder de orthodoxe gelovigen en een onbekende Griek kondigde zelfs aan dat hij een aanslag op de paus wou plegen. Antichrist, ketter en tweehoornig monster, waren een greep uit de koosnaampjes die de Grieken veil hadden voor de paus. Nog wat koren op de molen van vele Griekse demonstranten was het feit dat de paus bij zijn aankomst in Griekenland de grond niet kuste, tenminste niet op zijn vertrouwde manier, want wegens gezondheisredenen ging de paus niet door de knieën en kuste hij wat Griekse grond dat op een schaaltje lag. Toch niet goed genoeg voor veel Grieken. "Er stonden teveel mensen voor om duidelijk te zien of hij wel degelijk gekust heeft", waren enkelen al onmiddellijk aan het muggeziften. Uiteindelijk bezocht de paus Griekenland, in de voetsporen van apostel Paulus, als staatshoofd van het Vaticaan en als pelgrim, niet als kerkleider; daarom werd hij niet officieel ontvangen door aartsbisschop Christodoulos. Bij zijn aankomst probeerde de paus wel de gemoederen te bedaren door zijn spijt uit te drukken voor de problemen uit het verleden en vroeg hij om vergiffenis voor de zonden uit het verleden en riep hij op tot een verzoening tussen rooms-katholieke en orthodoxe christenen.

Paulus' prediking in Griekenland was een strategische beslissing, waarvoor de apostel tweemaal naar Athene trok, tussen 49 en 51 en tussen 52 en 57. Paulus' eerste bestemming was Korinthe, destijds Griekenlands grootste stad. Athene was toen nog slechts een belangrijk cultureel centrum. Maar aangezien het Grieks toen nog altijd de taal was van de intellectuele bovenlaag in het hele Middellandse-Zeegebied, bleef het belangrijk dat ook in Athene een christelijke gemeenschap het licht zag.

Het bezoek van Johannes-Paulus II aan Athene is hoogst symbolisch, al was het maar omdat van het vroeg-christelijke erfgoed aldaar weinig rest. De pais bezocht wel de Pnyx en de Aeropaag, waar Paulus het nieuwe geloof verkondigde. De draagkracht van de pauselijke reis reikt echter verder dan die van een pelgrimstocht: veel staat in het teken van toenadering tot de orthodoxe Kerk. Het is immers het allereerste bezoek van een paus aan Athene sinds het schisma in 1054. De splitsing van de katholieken en orthodoxen was een gevolg van politieke en theologische disputen die tot op heden blijven bestaan.

Vorig jaar bood de paus historische verontschuldigingen aan voor alle wandaden van katholieken jegens orthodoxen, en leidde tot een versnelde toenadering tussen beide Kerken. De oecumenische patriarch van Constantinopel, Bartholomeus I, liet zich alvast tevreden uit over de katholieke wil tot verzoening. Maar anderzijds werd de paus nooit officieel uitgenodigd door de Griekse aartsbisschop Christodoulos, voor de orthodoxe Kerk blijkbaar nog een stap te ver. Het was uiteindelijk president Stafanopoulos die de paus verzocht op zijn pelgrimstocht ook Griekenland aan te doen. Onopgemerkt ging het pausbezoek in Griekenland niet voorbij. Toen het nieuws bekend raakte, drongen meteen orthodoxe organisaties bij de vereniging van orthodoxe priesters aan op een boycot. Het heet immers beledigend dat een katholieke kerkvorst ontvangen wordt op heilige plaatsen van de orthodoxie, al heeft het evenzeer te maken met hedendaagse politiek. Het feit dat uitgerekend de Griekse regering de paus uitnodigde, beschouwen vele orthoxen het als een provocatie aan het adres van hun kerkgemeenschap. De recente beslissing van diezelfde regering, dat je identiteitskaart niet langer hoeft te vermelden welke religie je aankleeft, is slechts een eerste stap in een verregaande scheidings tussen Kerk en staat, vreest menig orthodoxe gelovige Griek. Die vrees lijkt dan ook weer een gevolg van Griekenlands toetreding tot de Europese Muntunie. En dat zal volgens vele gewone Grieken uitmonden in minder geld voor de Kerken in Griekenland, de orthodoxe in het bijzonder.

1 liter kippenbouillon, 4 eetlepels langkorrelrijst, 4 extra verse grote eieren, 1 citroen, 1 flinke mespunt geraspte nootmuskaat, zout, zwarte peper van de molen.

Breng de bouillon aan de kook. Giet de rijst erin en laat alles 10 tot 15 minuten koken op een matig vuur: de rijst moet knapperig blijven. Was de citroen en droog hem af en schil hem met een fijne rasp. Pers hem uit. Klop de eieren in een diep bord samen met het citroensap, de citroenschil en nootmuskaat. Bestrooi met zout en peper. Zet de hete soep naast het vuur en verwerk er onder voortdurend kloppen de eieren in. Laat nog 2 tot 3 minuten op een zacht vuur koken terwijl u blijft roeren: de soep moet indikken maar mag vooral niet opnieuw aan de kook komen.

Als u de rijst eruit verwijdert en de hoeveelheld bouillon halveert, wordt deze soep een lekkere saus om over gegrilde vis of lamsbrochettes te gieten.

Gemakkelijk - voorbereiding: 10 minuten - kooktijd: 15 minuten' - 410 kcal (1714 kJ) per persoon - voor 4 personen

250 g bulgur (gebroken tarwe), 1 middelgrote ui, 2 eetlepels extra reine olijfolie, bij voorkeur Cypriotische of Griekse, 25 gram vermicelli, 30 centiliter kippenbouillon, zout, zwarte peper van de molen.

Breng de kippenbouillon aan de kook. Zet apart. Pel de ui en hak hem fijn. Fruit de ui in een kookpan met dikke bodem (bij voorkeur een gietijzeren stoofpan) onder voortdurend roeren gedurende 2 minuten op een matig vuur in hete olie: hij moet mals zijn, maar mag niet kleuren. Voeg daarbij de (rauwe) vermicelli en roer om. Laat nog 2 minuten op matig vuur staan: de vermicelli moet bijna al het kookvet opgeslorpt hebben. Spoel de bulgur onder stromend water af totdat het spoelwater helder wordt. Giet in de kookpan en voeg de bouillon eraan toe; breng op smaak met zout en peper; roer om, zet een deksel op de pan en laat alles 8 tot 10 minuten op een zacht vuur koken: de bouillon moet opgeslorpt zijn. Zet 10 minuten. naast het vuur en dien op.

Vrij gemakkelijk - voorbereiding: 1 uur - kooktijd: 30 minuten - 650 kcal (2717 kJ) per persoon - voor 4 personen

250 gram filodeeg, 125 gram boter, boter voor de bakplaat. Voor de vulling: 250 gram verse kaas (type ricotta), 75 gram vloeibare (acacia)honing, 3 eieren, 1 koffielepel gemalen kaneel, 3 eetlepels griessuiker, 1 koffielepel geraspte citroenschil

Laat de boter smelten op een zacht vuur. Was een citroen. droog hem af en verwijder de schil met een fijne rasp (~ 1 koffielepel in totaal). Klop de verse kaas op samen met suiker, honing, citroenschil en kaneel. Klop de eieren en verwerk ze beetje bij beetje in de verse kaas. Verwarm de oven voor op 160 °C. Neem de blaadjes fillodeeg een voor een en leg een vochtige doek op de andere zodat ze niet uitdrogen. Smeer het deeg met een keukenpenseel in met de gesmolten boter en snij het in de lengte in twee. Leg een klein hoopje vulling bij het uiteinde van elke strook. Vouw een hoek van het deeg over de vulling in de vorm van een driehoek. Vouw deze drlehoek over het vel deeg en ga voort tot de andere kant van de strook, zodat u een driehoekig pakje krijgt. Knijp de randen vast. Leg de bourekias op een beboterde bakplaat en laat ze 30 minuten bakken in een hete oven. Dien koud op.

Vrij gemakkelijk - voorbereiding: 15 minuten - kooktijd: 1 uur 15 minuten - rusttijd: 4 tot 12 uur - 760 kcal (3177 kJ) per persoon - voor 4 personen

800 gram varkenshaas in blokjes, 2 eetlepels korianderzaadjes, 1 kaneelstok, 20 cl rode wijn, bij voorkeur Cypriotische, 8 eetlepels extra reine olijfolie, bij voorkeur Cypriotische of Griekse, zout, zwarte peper van de molen. Plet de korianderzaadjes lichtjes met de platte kant van een mes. Giet ze in een slakom samen met een flinke mespunt gemalen zwarte peper, de kaneel en de blokjes varkensvlees. Roer om en laat 4 uur, of beter nog een hele nacht (12 uur), op een koele plaats marineren en roer af en toe om. Neem na die tijd de blokjes varkensvlees uit de kom en droog ze af met keukenpapier. Bewaar de marinade op een koele plaats. Bak de blokjes varkensvlees in een kookpan met dikke bodem (bij voorkeur een gietijzeren stoofpan) gedurende 10 tot 15 min. bruin in hete olie: zij moeten aan alle zijden knapperig zijn (voeg olie toe indien nodig). Neem de blokjes uit de pan, gooi het bakvet weg en leg ze opnieuw in de pan. Overgiet ze met de marinade en giet er voldoende water bij zodat ze onder staan. Zet een deksel op de pan en breng langzaam aan de kook. Zet het vuur lager en laat 30 minuten op een zacht vuur stoven: het vlees moet mals zijn en het kookvocht bijna verdampt. Indien nodig nog 10 minuten laten doorkoken. Neem de kaneel uit de pan. Voeg zout toe, breng indien nodig op smaak met peper en dien gloeiend heet op.

De auteur moet een groot bewonderaar van Raymond Chandler zjjn, want hij parafraseerde de titel van één van zijn boeken Farewell, my lovely tot een gelijkluidende titel, met dit verschil dat de geliefde Thessaloniki is. Filippos Filippou noemt bij monde van de held van het verhaal, Telemachos Leondaris, de stad immers de stad van liefde en erotiek.

Het boek beschrijft een aaneensluitende periode van enkele dagen: het verhaal begint op 25 augustus en eindigt op 6 september. In deze tijdspanne gebeurt heel wat. Uit de inleiding weten we dat de Atheense journalist zijn verlof in de tweede grootste stad van Griekenland doorbrengt met het doel opzoekingen te doen in verband met de moord op koning George I en geweldig verliefd is op Sonja. De ontmoeting met zijn collega en vriend Pavlos Stojiannidis verwijst dit onderzoek algauw naar de achtergrond. Hij wordt immers ongewild getuige van de moord op Dorotheos Fouskaris, een gepensioneerde politieagent, die zich thans als detective of private eye bezighoudt met opzoekingen naar de echte~ biologjsche ouders van geadopteerde kinderen, die opgroeiden in het huis van rijke lui, die deze kinderen niet alleen als hun eigen kinderen beschouwen, maar ook hun naam aan de kinderen schonken. Vanaf dit moment wordt journalist Telemachos op sleeptouw genomen in de bizarre wereld van adoptieouders en de vereniging die de adopties regelt, van de adoptiekinderen, thans allemaal volwassen en eveneens in het wereldje dat vreemdelingen wil nationaliseren tot volbloed Grieken op basis van echte of valse documenten die bewijzen dat hij of zij een kind van een ouder van Griekse afkomst is. Regelmatig wordt de lezer op het verkeerde been gezet en neemt de plot een andere wending.

Konstante in het verhaal is zijn verhouding met Sonja, de levensgezellin van de vermoorde detective, op wie de held van het verhaal verliefd wordt en aan wie hij na elke liefdesdaad een gedicht voorleest. Alle gedichten zijn het werk van vrouwelijke Griekse dichters. Deze vrouw helpt Telemachos in zijn onderzoek naar de dader van de moorden. Sonja heeft alle kenmerken van een ietwat geheimzinnige, fatale vrouwen beantwoordt in die zin aan het beeld van de vrouw in de boeken van auteurs als Raymond Chandler.

In de epiloog, iets meer dan een jaar later, worden alle geheimen onthuld en lijkt de ontknoping niet op wat de lezer meende of verwachtte. Ik zal ze u dan ook niet verklappen

Het zou evenwel leuk zijn indien het boek zou vertaald worden in het Nederlands zodat heel wat vlaamse en nederlandse lezers zouden kunnen genieten van een spannend verhaal met heel wat humor.

Voor de aardigheid heb ik een stukje uit de eerste bladzijden van het boek voor u vertaald.

Oprecht, zeg ik je, ik was klaar om haar naar de kerk of het stadhuis te leiden, indien ze het wou. Ze vroeg het me niet, ze vertelde mij nooit hoe ze haar toekomst zag. Wellicht omdat ze reeds een huwelijk op haar actief had. Of misschien moet ik zeggen: op haar passief. Voor haar was het allang goed als ik in haar nabijheid was, wanneer ik haar tot steun was. We stelden het goed. We pasten bij elkaar, zowel intellectueel als sexueel. Dit overkomt mij zelden met vrouwen. Beiden hielden we van poëzie en van film, we hielden ervan te dagdromen op het balkon van haar huis, te fantaseren, blootvoets te lopen over het strand. In hoofdzaak hielden we van onze vrijheid, dat heilig en onschendbaar bezit van de mens. Echt: de ene respecteerde de vrijheid van de andere. Ze behandelde me als een baby. Ik moet toegeven dat dit me beviel. Ze was uitermate teder: ik weet niet hoe dat kwam, was het omdat ik jonger was dan zjj of omdat ze een ontwikkeld moederinstinct had?

Ik denk met heimwee terug aan de tijd die we samen doorbrachten. Ik mis haar jeugdig lichaam, en bovenal haar mond met de hagelwitte tanden en haar rode tong. Ik denk aan haar als aan een kostbaar juweel dat ik onderweg kwijtraakte, maar waarvan ik het doosje bewaar in een lade om mij eraan te herinneren dat het juweel it van mij was.

Vaak zie ik haar in mijn slaap, mij aankijkend vol droevenis. Nu eens blond, dan weer zwart of roodharig. Altijd is ze mooi met haar groene ogen die mij wenken en mij uitnodigen dichterbij te komen. Ze komt op me afgevlogen, niet al wandelend, want ze heeft vleugeltjes zoals de engelen. Ze doet me denken aan een engel, zoals men ziet in kerken op muurschilderingen. Gewoonlijk is de p1ek waar ze verschijnt exotisch, met dadelpalmen, papegaaien en iguana's: ze doet me denken aan Mexico.

Bestaat er iets heerlijker dan 's morgens te ontwaken, de ogen te openen en een streep zonlicht te zien gluren door het vensterraam? Het geeft de mens energie, de wil om op te staan, te ontbijten en op weg te gaan. Enige valse noot het drukke, razende verkeer van motoren langs de centrale laan van Sparta.

Vandaag staat Mistras op het programma. De archeologische site met die naam ligt op een vijftal kilometer van de stad. De stadskern maakt plaats voor een weids land-schap waarin het lijkt dat jij niet kijkt naar het imposante Taigetos-gebergte, maar alsof de bergstructuren je in de gaten houden. Een paradijselijke weg flankeert je en neemt je op in het landschap der goden.

We verkozen de site op eigen houtje aan te doen. We houden immers helemaal niet van een georganiseerd gedoe, van een gehos en geheis met een autobus vele kilometers en uren lang, waarin vooraan de gids naast de chauffeur heeft plaats genomen, het lesje afdreunt en de deelnemer slechts heel korte tijd vrij Iaat om verder te gaan dan het voorpleintje met de eeuwenoude plataan, die reeds zo lang heeft post gevat voor de ingang van een nonnenklooster, daarna vlug de busreis verder zet en slechts halt houdt op een plaats voor toeristen, waar alleen de begeleiders beter van worden.

Het klooster is slechts te bezoeken voor wie zich in deftige kledij aanmeldt. Voor de mannen geen shorts, geen blote armen; voor de vrouwen evenmin shorts, decolletés, blote armen en mini-rokken die de benen langer doen lijken. Vlug wordt zo'n bezoeker in een stuk stofgehuld zodat hij of zij het heiligdom zonder schroom kan betreden.

Na het bezoek aan het klooster nemen we afscheid van de modale toerist en klimmen naar boven, naar het hoogste punt. Onderweg houden we halt om wat uit te rusten, wat te drinken, wat te genieten van het landschap en de omgeving. We hebben alle tijd. Vanaf de top leidt de weg naar beneden, wat gewoonlijk vlotter verloopt dan een klim. Doch op de terugweg houden we éénzelfde scenario aan: wat uitrusten, wat drinken, wat genieten van het landschap en de omgeving, we nemen zelfs de tijd voor een knuffel en een zoen. Vooraleer we de site verlaten, bezoeken we nog gauw enkele kerkjes. Het zijn Byzantijnse kerkjes en de erbij horende psalmen en gezangen fantaseren we erbij. Plots hoor ik het paaslied over de zoete lente, gezongen door lrini Pappas en het intro van de rapsodie van de gelijknamige plaat van deze grote Griekse actrice en zangeres die de componist Vangelis Papathanassiou ook in onze contreien bekend en geliefd maakte, vele jaren geleden. We zijn onder de indruk van het natuurschoon, van de stilte van de plaats en proberen ons voor te stellen hoe de dag hier verliep ten tijde dat de site nog geen site was, maar een mikrokosmos vol leven en devotie.

We bleven uiteindelijk vijf uren binnen de grenzen van het immense domein. Bij het buitengaan beseffen we dat het niet gepast is onmiddellijk weg te gaan op zoek naar andere bezienswaardigheden in de omgeving. Het is beter dat we hier nog wat blijven, nog wat namijmeren, nog wat proeven van de serene sfeer. Het restaurant dat zich tegenover de site bevindt biedt een goed alternatief. Bij een glaasje wijn en een hapje herbekijken we alles wat we hebben gezien: de schoonheid van een prachtige natuur, het bergachtig kader, de planten en de begroeiing, de kerkjes, de oases van stilte. We keren tevreden terug naar Sparta en zetten onze reis verder naar Githeon, onze volgende stopplaats op weg naar de Mani.

To teleuta…o kaloka…ri

Apocairetist»ria crèmata twn deilinèn.

KairÒj na etoim£seij tij treij bal…tsej

- ta bibl…a, ta carti£, ta pouk£misa -

kai mhn xec£seij eke…no to rÒdino fÒrema

pou tÒso sou p»gaine par'Òti to ceimèna de qa to foršseij.

Egè tij l…gej mšrej pou maj mšnoun akÒmh, qa xanakoit£xw

touj st…couj pou šgraya IoÚlio ki AÚgousto

an kai fob£mai pwj t…pota den prÒsqesa, m£llon

pwj šcw afairšsei poll£, kaqèj an£mesa touj diafa…netai

h skotein» upoy…a pwj autÒ to kaloka…ri

me ta tzitz…kia tou, ta dštra tou, th q£lassa tou,

me ta sfur…gmata twn plo…wn tou sta šndoxa liogšrmata,

me tij bark£dej tou sto feggarÒfwto k£tw ap'ta mpalkon£kia

kai me thn upokritik» eusplacn…a tou, qa'nai to teleuta…o.

KarlÒbasi, 3.IX.89

Gi£nnhj R…tsoj

De Hollywood legende Anthony Quin overleed op 86-jarige leeftijd op zondag 3 juni 2001 in een hospitaal in Boston waar hij 17 dagen eerder werd opgenomen voor een longontsteking, tengevolge ademhalings problemen. Zijn grootste intenationaal succes was Zorba de Griek uit 1965, die hij ook produceerde.

Hij speelde de paus en hij vertolkte de schurk. Acteur Anthony Quinn (86) zal de filmge-schiedenis ingaan als Zorba de Griek, de ongelikte beer die op het scherm aanstekeIijk kon dansen.

Hoewel de acteur sinds midden de jaren zestig zowat als de bekendste Griek in de wereld gold, was Anthony Rudolph Oaxaca Quinn van geboorte een Mexicaan. Hij kwam ter wereld in de barrio van Chihuahua, als zoontje van een Mexicaans-Indiaans meisje van vijftien en een half-Ierse vader. Zijn kindertijd bracht hij door in de grootste armoede in Los Angeles. Zijn leven nam pas een andere wending toen hij op school een prijs voor het knapste ontwerp van een supermarkt won en hiermee de aandacht trok van Amerika's beroemde architect Frank Loyd Wright. Die zette Quinn ertoe aan iets te laten doen aan het spraakgebrek waarmee de jonge Anthony te kampen had. Na een kleine mondoperatie kon hij weer normaal spreken en begon hij zelfs een carriere bij het toneel.

Onvergetelijk werd Anthony Quinn in Zorba de Griek, een internationaal kassucces uit 1964, een film van Michel Kakoyannis die Quinn produceerde en waarin hij de hoofdrol vertolkte. Het ging om de verfilming van de roman van de Griekse auteur Nikos Kazantzakis. Quinn is in de prent een ongetemde, Griekse natuurmens, ruwe bolster blanke pit, die met zijn boerenwijsheid en gezonde levenslust een geletterde vriend met verbazing slaat, en het bioscooppubliek bekoorde met zijn vlotte en aanstekelijke danspassen. Een van zijn grootste internationale successen was zijn rol als «Zorba de Griek» (1964) in de gelijknamige film, die hij ook produceerde. Hij was er onvergetelijk en bracht er een sirtakidans ten beste, waarop zelfs geboren en getogen Grieken jaloers mogen zijn. Met die film bewees hij niet enkel de sympathieke

geweldenaar te kunnen uithangen, maar ook karakterrollen met grote psychologische diepgang te kunnen brengen. Voordien was Anthony Quinn al niet onopgemerkt gebleven in Lawrence of Arabia uit 1962, Guns of Navarone (1961) en Fellini's La Strada (1954).

Griekse diplomaten over de hele wereld hebben op 23 mei 2001 een 24-uurs staking gehouden voor een hoger salaris. De diplomaten zeggen dat ze al tien jaar tevergeefs een loonsverhoging trachten af te dwingen. Volgens vakbonden die de belangen van de diplomaten behartigen, bedraagt het minimumsalaris van een Griekse diplomaat omgerekend 24.000 BEF. In de praktijk ligt dat wel hoger door de toekenning van extravergoedingen. Het Griekse ministerie van buitenlandse zaken heeft bevestigd dat er ook ambassadeurs aan de actie hebben deelgenomen.

De Griekse mariniers in Zakynthos waren op 29 mei 2001 in de wolken toen de vier nieuwe hovercrafts voor de Griekse marine werden voorgesteld Het betreft Zubr-type hovercrafts, gebouwd op de Almaz-scheepswerven te St.Petersburg (Rusland). De Zubr's zijn 's werelds grootste hovercraft's, en hebben een topsnelheid van 110 kilometer/uur, hetzij ruim 61 knopen, ze kunnen 3 zware tanks aan boord nemen ofwel 500 soldaten. Vorig jaar werd reeds een eerste exemplaar in ontvangst genomen. Totale kostprijs: 65 miljard drachmes.

Op zondag 10 juni 2001 schudde een aardbeving met een kracht van 5,5 op de Richterschaal schudde de oostelijke eilanden Chios en Psarra dooreen en veroorzaakte enige schade aan gebouwen maar geen gekwetsten. "We hadden het geluk dat het episch centrum in de zee lag op een diepte van 10 tot 15 kilometer," verklaarde Giorgos Stavrakakis, hoofd van het Atheens Geodynamisch Instituut. De beving had plaats om 16u11 en het episch centrum lag 170 kilometer ten oosten van Athene, tussen Chios en Psarra en werd ook gevoeld in naburig Turkije.